foto ijsberg

Fotostacking !

Ik krijg regelmatig vragen over fotostacking en ondanks het feit dat ik het nauwelijks tot nooit gebruik (ik ga er in de toekomst meer mee aan de slag) wil ik hier toch even proberen om het eenvoudig uit te leggen.

Eigenlijk is het een beetje spelen of goochelen met scherptediepte.
Het is een techniek die veel gebruikt wordt bij macrofotografie, waarbij er vaak gewerkt wordt met geringe scherptediepte.

Wanneer je bijvoorbeeld een insect gaat fotograferen, loop je al snel op tegen de beperkingen van je lens-camera combinatie. Je probeert scherp te stellen op de ogen, maar voelsprieten noch staart zijn scherp en dat is nu net wat je wil bereiken. Let op, ook de onscherpte in foto's kan heel mooie beelden opleveren, maar hier gaat het nu even over scherp van van voor tot van achter :-).

Het eerste wat er meestal geprobeerd wordt is de scherptediepte groter maken en dat doe je door je diafragma dicht te draaien (groter f-getal). Niet alleen vergroot je dan je scherptediepte, maar ook je sluitertijd wordt langer wat weer een groter risico geeft op bewegingsonscherpte. Tevens laat die grotere scherptediepte meer achtergrond details zien, wat vaak zorgt voor een rommeltje en drukte in je foto.

De oplossing heet fotostacking ! Je stapelt als het ware meerdere foto's van je object, waarbij je er voor zorgt dat je je compositie en instellingen niet wijzigt. Enkel je scherpstelpunt wordt steeds een beetje verplaatst, waarna je je foto's door middel van speciale software op elkaar legt.

Uiteraard is dat makkelijker gezegd dan gedaan !

Er bestaan allerhande hulpmiddeltjes om je een handje te helpen bij het maken van die opnames, zoals bijvoorbeeld een macrorail. Dit toestel bestaat in verschillende varianten, van eenvoudig tot technisch hoogstaand, maar voor een degelijk en makkelijk werkend systeem ben te toch gauw enkele honderden euro's kwijt. Je kan het echter ook makkelijk eerst proberen zonder zo'n railsysteem.

foto macrorail foto macrorail foto macrorail

Laten we eerst vooropstellen dat een stevig statief een must is. Het is zo goed als onmogelijk om stackingfoto's zomaar los uit de hand te schieten.
Ten tweede mag je niets wijzigen aan je instellingen (belichting, diafragma, sluitertijd, witbalans, .....). Enkel je scherpstelpunt mag (moet) verplaatst worden.

Deze twee zaken zijn heel erg belangrijk !

Nu kan je, eens je mooi opgesteld staat, je scherpstelpunt gaan verplaatsen door aan je scherpstelring van je lens te draaien. Dat werkt perfect, maar het vergt flink wat oefening om steeds je ring zo te verdraaien dat je iedere keer ongeveer dezelfde afstand tussen twee opeenvolgende punten krijgt. Maar met wat oefening krijg je daar wel wat feeling in.

Handiger is om gebruik te maken van de live view functie van je toestel. Bij live view kan je namelijk je scherpstelpunt miniem verplaatsen helemaal van onderaan je schermpje tot helemaal bovenaan, van links naar rechts of zelfs schuin over je beeld en dit over iedere keer de door jou bepaalde zelfde afstand. Daarbij kan je ook gewoon de AF functie van je camera blijven gebruiken en kan je tevens je beeld vergroten op je display om je scherpte beter te bekijken.
Zo kan je een hele reeks foto's maken van je object met iedere keer de scherpte op een andere plek.

Het is uiteraard makkelijker om deze techniek eerst eens uit te proberen op objecten die niet kunnen bewegen. Dat kan heel eenvoudig thuis met bijvoorbeeld juwelen (parelketting) of in het veld met bijvoorbeeld paddestoelen of bloemen.
Heb je het een beetje onder de knie (je wordt er steeds vlotter in) dan kan je het gerust even gaan proberen op van die leuke kleine beestjes die we insecten noemen.
Ga daarvoor wel best 's morgens vroeg op stap, want dan moeten ze nog opwarmen en zitten ze echt onbeweeglijk stil.

Nu, eens je al deze foto's genomen hebt dien je ze natuurlijk nog samen te voegen tot 1 geheel.
Dat kan in Photoshop, en als je foto's goed genomen zijn werkt het (meestal) vrij eenvoudig.
Ik heb een filmpje van internet geplukt (+/- 3 min) waarbij het even kort en eenvoudig wordt uitgelegd. De auteur van het filmpje heeft zijn fotos uit de hand genomen en ze zijn absoluut niet mooi in lijn en je zal zien dat het toch werkt. Geloof me, zo werkt het niet altijd en ook moet hij heel veel van zijn foto afsnijden, wat nu net het verschil kan maken in een geslaagde of minder geslaagde compositie.
https://youtu.be/gIh4v4RPQ70

Een gratis programma, enkel voor windows, is CombineZM. Voor zover ik weet (ik gebruik geen windows) is het heel eenvoudig in gebruik, maar herkent het geen RAW bestanden.

Een ander programma is Helicon focus (http://www.heliconsoft.com/heliconsoft-products/helicon-focus/). Een professioneel programma voor zowel windows als mac. Het werkt wel met RAW files, maar is niet gratis. Een licentie voor de pro versie kost zo'n 160 dollar. Er is wel een gratis 30 dagen trial versie beschikbaar.
Het grote voordeel is ook dat het werkt vanuit Lightroom en je daarna ook gewoon je RAW bestand kan bewerken in Lightroom om je foto perfect te maken.

Ook hier weer een filmpje die het geheel uitlegt : https://www.youtube.com/watch?v=8cGEaic6y5w

Het filmpje duurt amper 6 minuten en geeft een perfect beeld weer van wat het programma kan en doet.

Succes !